मीनबहादुर शाही कर्णाली क्षेत्रका शिक्षा, स्वास्थ्य, सामाजिक रूपान्तरण, सडक पहुँच, सुशासन र सामुदायिक सञ्चार जस्ता मुलभूत विषयमा दीर्घकालीन योगदान पुर्याएका एक बहुआयामिक व्यक्तित्व हुन्। उनी नेपालका सामुदायिक रेडियो आन्दोलनका विश्व–स्तरमा चिनिने नेतृत्व मध्ये एक मानिन्छन्। साथै दुर्गम ठाउँकाे विकासकाे नेतृत्व गर्दै राष्ट्रिय याेजना आयाेगकाे प्रवक्ता समेत भई सकेका हुन् ।
कर्णालीको शिक्षा क्षेत्रमा योगदान
कर्णाली दशकाैँ देखि शैक्षिक सुविधाबाट वञ्चित क्षेत्र मानिदै आएको थियो। शाहीले दुर्गम बस्तीमा विद्यालयमा पहुँच वृद्धि, स्थानीय युवालाई शिक्षक तालिम र नेतृत्व विकास, विद्यालय–समुदायबीचको सहकार्य वृद्धि, बालमैत्री सिकाइ, पहुँच–विहीन बालबालिकाको खोजी र भर्ना अभियान जस्ता कार्यहरूमा महत्वपूर्ण भूमिका खेलेेका छ्न् ।उनको पहलकदमीले कर्णालीमा शिक्षाका विषयले राष्ट्रिय ध्यान पाउन शुरू गर्यो।
स्वास्थ्य र सामाजिक सेवा प्रवर्द्धन शाहीको पहिचान कर्णालीमा सामुदायिक स्वास्थ्य चेतना विस्तारका लागि पनि अत्यन्त महत्त्वपूर्ण छ।
तिनमा मुख्यतः—
• मातृ–शिशु स्वास्थ्य, पोषण, सुत्केरी सेवा तथा कुपोषण विरोधी अभियान. गाउँ–गाउँमा स्वास्थ्य स्वयंसेवकहरूको क्षमता विकास
• अपाङ्गता, महिला हिंसा, बालअधिकार, दिगो जीविकोपार्जन जस्ता विषयमा जनचेतना कार्यक्रम
• महामारी र विपत्को समयमा सूचनाको पारदर्शिता र सामाजिक सहयोग
यी कामहरूले कर्णालीमा स्वास्थ्य–सुविधा पहुँच र सचेतना स्तर उल्लेख्य रूपमा उकासिएको देखिन्छ।
सडक पहुँच र कर्णालीको भौतिक रूपान्तरणमा आवाज
कर्णाली सडक विहीनताले लामो समयसम्म आर्थिक, सामाजिक विकासबाट पछाडि थियो। शाही लगातार नेपाल सरकार, प्रदेश सरकार र स्थानीय तहहरूलाई सडक, पुल, यातायात पूर्वाधार प्राथमिकता दिन दबाब दिएर अहिले विकासकाे गति अघि बढेकाे छ ।उनका अभियानहरूले कर्णालीका धेरै भू–भागमा पहुँचमार्ग विस्तार हुने वातावरण तयार गर्यो।
कर्णालीमा न्याय, सुशासन र रूपान्तरणका अभियन्ता शाही कर्णालीको सामाजिक रूपान्तरणलाई मानव अधिकार, न्याय, उत्तरदायित्व र समावेशिता मार्फत अघि बढाउने व्यक्तित्व मानिन्छन्।
उनको योगदानले सरकारी सेवामा पारदर्शिता र जवाफदेहिता, दलित, महिला, सीमान्तकृत जनसमुदायका मुद्दा उठान, भ्रष्टाचारविरुद्ध सामाजिक अभियान सञ्चालन गर्नु भएकाे थियाे । उनका यी क्रियाकलापहरूले कर्णालीमा न्यायप्राप्ति र सामाजिक परिवर्तनका मुद्दा राष्ट्रिय स्तरमा चर्चित बनाएका छन्।
सामुदायिक रेडियो अभियानमा विश्वव्यापी पहिचान मीनबहादुर शाही नेपालका सामुदायिक रेडियो आन्दोलनका अग्रणी नेतृत्व मध्ये पर्छन्।उनले नेपालमा सामुदायिक रेडियोको विस्तार, दुर्गम कर्णालीमा सूचना–पहुँच स्थापित गर्न रेडियो प्रभावकारी माध्यम बनाइदिए। साथै स्थानीय आवाजलाई राष्ट्रिय एजेन्डामा पुर्याउने अभ्यास स्थापित गरे।
विश्वव्यापी परिचय
उनको कार्यदक्षता र अभ्यासका कारणले अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चार संस्था, विकास साझेदार र ग्लोबल रेडियो नेटवर्कहरूमा नेपालको रेडियो मोडेल चिनियो। सामुदायिक रेडियो मार्फत शान्ति, विकास, शिक्षा, महिला सशक्तीकरण जस्ता विषयको प्रभावकारी प्रसारणका लागि अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा सराहना प्राप्त। उनले सामुदायिक रेडियोलाई “समुदायको आवाज” को रूपमा उभ्याए।
मीनबहादुर शाही कर्णालीका आवाज उठाउदै खाद्य सुरक्षाको समस्या, दुर्गमता, रोजगार र विकासको असमानता, सामाजिक न्याय, प्रतिनिधित्व र समावेशिता जस्ता महत्त्वपूर्ण विषयहरू लगातार राष्ट्रिय चासोमा ल्याउने व्यक्तित्वका रूपमा परिचित छन्।
उनको शैली तथ्यमा आधारित वकालत गर्ने, समुदाय–माथि समुदायकै नेतृत्व गराउन लगाउने र संयमित तर स्पष्ट अभिव्यक्ति दिनेमा पर्छन् ।
मीनबहादुर शाही कर्णालीको सामाजिक परिवर्तन र नेपालका सामुदायिक सञ्चार आन्दोलनका विश्व–स्तरीय नेतृत्व हुन्। शिक्षा, स्वास्थ्य, सडक पहुँच, सामाजिक न्यायदेखि लिएर सूचना र सञ्चारसम्मका क्षेत्रमा उनीद्वारा गरिएको योगदानले कर्णाली मात्र होइन, सिङ्गो नेपालको रूपान्तरण यात्रामा महत्त्वपूर्ण छाप छोडेको छ।
