जुम्ला, ४ भदौ
सिंजा उत्यकाका गाउँहरूमा पछिल्ला वर्षहरूमा एलपी ग्यासको प्रयोग तीव्र रूपमा बढेको छ । दाउरा बाल्ने परम्परागत संस्कृतिबाट आधुनिक ऊर्जा प्रयोगतर्फको यो परिवर्तनले वन–जंगलको संरक्षणमा मद्दत गरेको छ, धुवाँरहित खाना पकाउने वातावरण बनाएको छ र महिलाको श्रम भार समेत घटाएको छ । तर, यसको अर्को पक्ष पनि छ—सही ज्ञान अभावले विपद् जोखिम बढाएको छ ।
ग्याँस लिक हुँदा आगलागी हुन सक्छ, हतारमा नियन्त्रण गर्न नसक्दा मानव–धनको क्षति हुन्छ भन्ने चेतना धेरैमा छैन । यही अवस्थालाई ध्यानमा राख्दै सिंजा गाउँपालिका, कारितास जर्मनी, कारितास नेपाल, प्लान इन्टरनेशनल नेपाल र पेस नेपालको संयुक्त पहलमा एक विशेष कृतिम विपद् अभ्यास सम्पन्न गरिएको हो ।
यस अभ्यासमा भूकम्प आएपछि कसरी सुरक्षित स्थलमा जाने, आगलागी हुँदा कम्बल, बाल्टिन र स्थानीय स्रोत प्रयोग गरेर कसरी नियन्त्रण गर्ने, खोला तर्ने, भीरबाट सुरक्षित अवतरण गर्ने, विद्यालयमा बालबालिकालाई कसरी बचाउने भन्ने लगायतका व्यावहारिक प्रशिक्षण दिइयो ।
पेस नेपालका परियोजना संयोजक हेमराज भट्टका अनुसार, “यो अभ्यासले ग्यास प्रयोग गर्दा अपनाउनुपर्ने सावधानी मात्र होइन, आकस्मिक विपद् स्थितिमा सामान्य नागरिक पनि पहिलो प्रतिक्रियाकर्ता बन्न सक्छ भन्ने विश्वास जगाएको छ।”
कार्यक्रममा स्थानीय विपद् व्यवस्थापन समिति, वडा र टोल स्तरका विपद् समिति, विद्यालयका विद्यार्थी, बाल क्लब, शिक्षक, महिला समूह र समुदायका सदस्यहरू उत्साहपूर्वक सहभागी भएका थिए । सहभागीहरूलाई वास्तविक घटना जस्तै परिस्थिति सिर्जना गरेर अभ्यास गराइयो, जसले ‘देखेर सिक्ने र गरेर बुझ्ने’ शैलीलाई बलियो बनाएको थियो ।
स्थानीयवासी चन्द्रा मल्लले अनुभव सुनाउँदै भनिन्, “पहिले हामीलाई ग्याँस लिक भयो भने के गर्ने थाहा थिएन । अहिले कम्बल ओढाएर आगो निभाउनेदेखि सुरक्षित ढंगले बाहिर निस्कन सकिन्छ भन्ने कुरा व्यवहारमै देख्यौं।”यस किसिमका अभ्यासहरूले समुदायलाई **सिर्फ पीडित नभई ‘तत्काल प्रतिक्रिया दिने सक्षम शक्तिमा रूपान्तरण गर्दै लगेको आयोजकहरूको भनाइ छ।
सिंजा गाउँपालिकाका अध्यक्षले यसलाई निरन्तरता दिने प्रतिबद्धता जनाउँदै भने, “विपद् कहिल्यै पूर्वसूचना दिएर आउँदैन, तर सचेतना र तयारीले ठूलो क्षति टार्न सक्छ । यसरी अभ्यासमै सिकेका सीपहरू गाउँ–गाउँमा फैलाउन हामीले अब अभियान चलाउनेछौं।”
