फाल्गुण १
विश्व रेडियो दिवस प्रत्येक वर्ष फेब्रुअरी १३ मा विश्वभर मनाइन्छ। सन् २०११ मा संयुक्त राष्ट्रसंघीय शैक्षिक, वैज्ञानिक तथा सांस्कृतिक संस्था (युनेस्को) ले यस दिवसलाई आधिकारिक मान्यता दिएको हो भने सन् २०१२ देखि औपचारिक रूपमा मनाउन थालिएको हो। यस दिवसको मुख्य उद्देश्य रेडियोको महत्व उजागर गर्नु, सञ्चार माध्यमको स्वतन्त्रता सुनिश्चित गर्नु र विश्वभर सूचना पहुँचलाई सुदृढ बनाउनु हो।
रेडियो विश्वकै सबैभन्दा पुरानो र विश्वासिलो सञ्चार माध्यममध्ये एक हो। प्रविधिको तीव्र विकासका बीच पनि रेडियोको प्रभाव र सान्दर्भिकता घटेको छैन। टेलिभिजन, इन्टरनेट र सामाजिक सञ्जालको विस्तार भए तापनि रेडियो आज पनि सस्तो, सहज र प्रभावकारी माध्यमका रूपमा स्थापित छ। विशेष गरी विपन्न वर्ग, अशिक्षित समुदाय र दुर्गम क्षेत्रमा बसोबास गर्ने नागरिकका लागि रेडियो नै प्रमुख सूचना स्रोत हो।
नेपाल जस्तो भौगोलिक रूपमा विकट र पहाडी देशमा रेडियोको भूमिका अत्यन्त महत्वपूर्ण रहेको छ। दुर्गम गाउँ–बस्तीहरूमा जहाँ सडक, विद्युत् वा इन्टरनेटको पहुँच अझै सीमित छ, त्यहाँ रेडियोले जनतालाई समाचार, मौसम पूर्वानुमान, कृषि सम्बन्धी सुझाव, स्वास्थ्य चेतना, शिक्षा कार्यक्रम र सरकारी सूचना उपलब्ध गराउँदै आएको छ। किसानहरूले बाली लगाउने समय, रोग नियन्त्रणका उपाय तथा बजार मूल्यसम्बन्धी जानकारी रेडियोबाट नै प्राप्त गर्ने गरेका छन्।
रेडियोले लोकतन्त्र सुदृढीकरणमा पनि महत्वपूर्ण योगदान पुर्याएको छ। निष्पक्ष र सत्य समाचार प्रसारण, बहस कार्यक्रम, जनप्रतिनिधिसँग प्रत्यक्ष संवाद तथा जनचासोका विषयमा छलफलमार्फत रेडियोले नागरिकलाई सचेत, जिम्मेवार र सक्रिय बनाएको छ। अभिव्यक्ति स्वतन्त्रता र सूचनाको हकलाई बलियो बनाउन रेडियो प्रभावकारी माध्यम बनेको छ।
प्राकृतिक विपद्, महामारी वा आपतकालीन अवस्थामा रेडियो झनै उपयोगी सावित भएको छ। भूकम्प, बाढीपहिरो, महामारीजस्ता संकटका बेला रेडियोमार्फत तत्काल सूचना, सचेतना र उद्धार सम्बन्धी सन्देश प्रवाह गर्न सकिन्छ। यसले जनधनको क्षति कम गर्न सहयोग पुर्याउँछ।
प्रविधिको विकाससँगै एफएम, सामुदायिक रेडियो र अनलाइन रेडियोको विस्तार तीव्र रूपमा भएको छ। विशेष गरी नेपालमा सामुदायिक रेडियोहरूको ठूलो सञ्जाल रहेको छ, जसले स्थानीय भाषा, संस्कृति र पहिचानलाई संरक्षण गर्दै समुदायको आवाजलाई राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय स्तरसम्म पुर्याउने काम गरिरहेको छ। यसले महिला, दलित, जनजाति तथा सीमान्तकृत समुदायलाई आफ्नो आवाज उठाउने अवसर प्रदान गरेको छ।
विश्व रेडियो दिवसले रेडियोको ऐतिहासिक योगदानलाई स्मरण गर्दै भविष्यमा अझ जिम्मेवार, समावेशी र विश्वसनीय सञ्चार माध्यमका रूपमा अघि बढ्न प्रेरणा दिन्छ। यस अवसरमा सञ्चारकर्मी, प्रसारक संस्था र श्रोताले रेडियोको गुणस्तर अभिवृद्धि, निष्पक्षता र व्यावसायिकताको प्रवर्द्धनमा योगदान दिन आवश्यक छ।
अन्त्यमा, रेडियो केवल सूचना र मनोरञ्जनको साधन मात्र होइन, यो जनताको विश्वास, आशा र आवाजको माध्यम हो। विश्व रेडियो दिवसको अवसरमा रेडियोको योगदानप्रति सम्मान व्यक्त गर्दै यसको संरक्षण, विकास र सुदृढीकरणमा सबैको सक्रिय सहभागिता रहोस् भन्ने कामना गरौं।
